Een rustige nacht is in de arbeidstijdenregistratie niet hetzelfde als vrije tijd. Wie tijdens een slaapdienst op de locatie moet blijven, is voor de Arbeidstijdenwet de hele dienst aan het werk, ook tijdens de uren waarin daadwerkelijk wordt geslapen. De Cao Gehandicaptenzorg 2025-2026 gebruikt daarnaast een eigen vergoedingsregeling. HR en planning moeten daarom drie administraties uit elkaar houden: arbeidstijd voor wettelijke grenzen, de cao-vergoeding voor de slaapdienst en de werkelijk verrichte werkzaamheden tijdens oproepen.
Wat de bronnen laten zien
De cao definieert een slaapdienst sinds 1 januari 2026 als een aaneengesloten periode tussen 23.00 en 09.00 uur van minimaal zes en maximaal acht uur. De werknemer is in de instelling aanwezig en beschikbaar voor noodzakelijke en onvoorziene werkzaamheden, maar geniet in beginsel rust. Dit is iets anders dan een bereikbaarheids- of consignatiedienst waarbij de werknemer niet per definitie op de werkplek verblijft.
Rijksoverheid legt uit dat een aanwezigheidsdienst, ook slaapdienst genoemd, volledig als arbeidstijd telt. Dat geldt dus ook voor wachten en slapen in een aparte rustruimte. Voor regelmatig verrichte aanwezigheidsdiensten geldt onder meer een maximum van 52 diensten in 26 weken, een gemiddelde arbeidstijd van maximaal 48 uur per week over 26 weken en in beginsel minimaal elf uur rust direct vóór en na de dienst. De Cao Gehandicaptenzorg verwijst voor de volledige beoordeling naar Arbeidstijdenwet, Arbeidstijdenbesluit en haar eigen bijlage 2. Een roostercontrole mag daarom niet alleen de daadwerkelijk actieve minuten optellen.
De vergoeding volgt een andere berekening. Artikel 7:14 bepaalt dat de werknemer voor ieder uur in de slaapdienst recht heeft op een geldelijke vergoeding ter hoogte van het wettelijk minimum(jeugd)loon. Werkgever en werknemer kunnen overeenkomen die geldelijke vergoeding in tijd om te zetten; de cao geeft daarvoor een formule op basis van het geldende uurloon van de werknemer. Deze vergoeding maakt de slaapuren niet tot rusttijd voor de Arbeidstijdenwet.
Wordt de rust door noodzakelijke en onvoorziene werkzaamheden zo onderbroken dat minder dan 50 procent onafgebroken rust overblijft, dan geldt de normale slaapdienstvergoeding niet. Alle uren van de slaapdienst worden dan volgens de cao als hele werkuren aangemerkt en in tijd vergoed. Voor de daadwerkelijk gewerkte uren tijdens een slaapdienst is bovendien de toeslag voor onregelmatig werken van toepassing. Een extra slaapdienst die op verzoek of in opdracht binnen 21 dagen boven het overeengekomen arbeidspatroon en rooster wordt verricht, levert volgens artikel 7:14 daarnaast een toeslag van € 3,50 bruto per slaapdienstuur op.
Artikel 7:15 verplicht de werkgever goede faciliteiten te bieden: minimaal een normaal bed in een rustige ruimte, met sanitaire voorzieningen bij voorkeur in dezelfde ruimte en anders in de nabijheid. Die faciliteit is geen detail van huisvesting, maar een cao-voorwaarde voor de manier waarop de dienst is ingericht.
Maak voor iedere slaapdienst één gekoppelde registratie met drie uitkomsten. De eerste uitkomst is de volledige duur van de dienst als arbeidstijd. Die telt mee in de controle op gemiddelde werkweek, aantallen diensten, voorafgaande en opvolgende rust en eventuele combinatie met aansluitende werkzaamheden. De tweede uitkomst is de basisvergoeding volgens artikel 7:14, in geld of na aantoonbare afspraak in tijd. De derde uitkomst bestaat uit oproepen en daadwerkelijke werkzaamheden, inclusief tijdstip, duur en toepasselijke ORT.
Laat een onderbroken nacht niet door de medewerker zelf achteraf kwalificeren als ‘goed’ of ‘slecht’. De cao gebruikt een controleerbaar criterium: bleef minimaal 50 procent onafgebroken rust over? Daarvoor moet de registratie de onderbrekingen en aaneengesloten rust zichtbaar maken. Een enkel totaal van actieve minuten is onvoldoende, omdat meerdere korte oproepen de onafgebroken rust kunnen doorbreken terwijl het totaal beperkt lijkt.
Koppel de uitkomst direct aan herstel en de volgende inzet. Een correcte vergoeding herstelt geen te korte rust en een vrije-tijdsaldo bewijst niet dat het rooster aan de Arbeidstijdenwet voldoet. Planning moet daarom de wettelijke tijdcontrole uitvoeren vóór publicatie van het rooster en opnieuw na verstoringen in de nacht. Salarisadministratie verwerkt vervolgens de cao-gevolgen zonder de arbeidstijdregistratie te overschrijven.
Gebruik terugkerende onderbrekingen ook als signaal over de organisatie van de nacht. Wanneer slaapdiensten structureel weinig onafgebroken rust opleveren, is niet alleen een nabetaling of tijdcorrectie nodig. Dan moet de werkgever opnieuw beoordelen of de inzetvorm nog past bij de feitelijke ondersteuningsvraag, deskundigheidsmix, veiligheid en belastbaarheid.
Werkgeverscheck
- Registreer de volledige begin- en eindtijd van iedere slaapdienst als arbeidstijd, los van het aantal oproepen.
- Leg per onderbreking tijdstip en duur vast en toets of minimaal 50 procent onafgebroken rust resteerde.
- Bereken basisvergoeding, eventuele omzetting in tijd, ORT en de toeslag voor een extra slaapdienst als afzonderlijke componenten.
- Herbereken na een verstoorde nacht direct de rust vóór de volgende inzet en pas het rooster zo nodig aan.
- Onderzoek bij herhaalde onderbrekingen of slaapdienst, bezetting en deskundigheidsmix nog passen bij de actuele ondersteuningsvraag.
Waar de grens ligt
Deze publicatie is gecontroleerd op 22 augustus 2026 en beschrijft de Cao Gehandicaptenzorg 2025-2026 zoals die vanaf 1 januari 2026 geldt, samen met de algemene overheidsuitleg over aanwezigheidsdiensten. Zij is geen individuele loonberekening of volledige toets van Arbeidstijdenwet en Arbeidstijdenbesluit.
De precieze beoordeling kan veranderen door leeftijd, zwangerschap, meerdere werkgevers, aansluitende diensten, uitzonderingsbepalingen, collectieve afspraken of een geldige individuele maatwerkregeling. Bijlage 2 van de cao is zelf een samenvatting en waarschuwt dat voor een volledig beeld de wet en het besluit moeten worden geraadpleegd. Controleer bij een concreet rooster daarom de volledige actuele regels en laat een geschil over vergoeding of rust zo nodig beoordelen door de cao-helpdesk, vakbond of juridisch deskundige.
Dit artikel biedt algemene HR-duiding en is geen individueel juridisch, medisch of arbeidsvoorwaardelijk advies. Controleer de actuele primaire bron voor een concrete beslissing.
Bronnen
- VGN: Artikel 7:1 Definities bijzondere dienstenCao-definitie van slaapdienst, bereikbaarheidsdienst, consignatiedienst en consultatiedienst vanaf 1 januari 2026.
- VGN: Artikel 7:14 Vergoeding slaapdienstBasisvergoeding, omzetting in tijd, onderbrekingsgrens, ORT en toeslag voor een extra slaapdienst.
- VGN: Artikel 7:15 Faciliteiten slaapdienstenMinimale eisen aan bed, rustige ruimte en nabijheid van sanitaire voorzieningen.
- Rijksoverheid: Regels voor aanwezigheidsdienstenOfficiële uitleg dat alle uren als arbeidstijd tellen en welke maxima en rustregels gelden.
- VGN: Bijlage 2 normen ATW, ATB en Cao GehandicaptenzorgSectorale tabel met normen en de waarschuwing dat de volledige wet en het besluit leidend blijven.